Lokalna Polska Katalog firm i usług w całej Polsce
Lokalna Polska › Blog › Wydarzenia regionalne

Zamek Żupny w Wieliczce przechodzi modernizację. Co powstanie w dawnej siedzibie zarządu kopalń?

Zamek Żupny w Wieliczce jest zamknięty wraz z dziedzińcem z powodu remontu i modernizacji. W zabytkowym kompleksie ma powstać nowa wystawa o historii przedsiębiorstwa solnego, a przestrzeń wystawiennicza zostanie powiększona. Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka przewiduje zakończenie całej inwestycji pod koniec 2028 roku; ponowne udostępnienie zamku planowano na przełom lat 2028 i 2029.

Co zmieni się w Zamku Żupnym?

Modernizacja obejmuje kilka części zespołu zamkowego. Według informacji muzeum w Zamku Środkowym zakończono zasadnicze prace konstrukcyjne: wykonano nowe stropy, klatkę schodową i pion windowy. Rozpoczęto również montaż instalacji, w tym elektrycznych, sanitarnych i przeciwpożarowych. Kolejnym etapem jest remont skrzydła południowego.

W obu modernizowanych skrzydłach przewidziano windy i przebudowę klatek schodowych. Projekt obejmuje także instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne oraz poprawę zabezpieczeń przeciwpożarowych i antywłamaniowych. To zmiany mające umożliwić wykorzystanie zabytkowych pomieszczeń do prezentacji zbiorów i prowadzenia zajęć.

Muzeum podaje, że po zakończeniu robót powierzchnia wystawiennicza wzrośnie z około 400 do blisko 1500 metrów kwadratowych. Zamek Środkowy ma służyć prezentacji zbiorów, a na piętrze Zamku Południowego zaplanowano przestrzeń edukacyjną. Są to elementy projektu: ich ostateczne udostępnienie będzie zależało od zakończenia inwestycji.

„Solny klejnot w koronie” opowie o dawnym przedsiębiorstwie

Najważniejszą planowaną ekspozycją jest wystawa stała „Solny klejnot w koronie”. Ma ona przedstawić dzieje krakowskiego przedsiębiorstwa solnego od połowy XIII wieku do 1996 roku, kiedy w Wieliczce zakończono przemysłowe wydobycie soli. Według muzeum wystawa zajmie pomieszczenia Zamku Środkowego oraz odnowionego wcześniej Zamku Północnego.

W projekcie przewidziano również nową aranżację kolekcji solniczek w Zamku Północnym. Naczynia te pozwalają spojrzeć na sól z innej perspektywy niż górnicza: jako na produkt, który trafiał na stoły i któremu poświęcano zdobione przedmioty użytkowe. Sama kolekcja oraz nowa wystawa mają być częścią przyszłej oferty, a nie ekspozycjami obecnie dostępnymi w zamkniętym zamku.

reklama

Podobne pytanie o to, jak prezentować historię miejscowego rzemiosła, pojawia się w przypadku planowanego Laboratorium Via Fabrilis w Bolesławcu. Oba projekty dotyczą różnych tradycji i są na różnych etapach, ale łączy je wykorzystanie lokalnego dziedzictwa w działalności muzealnej.

Dlaczego zamek nazywa się żupnym?

Nazwa odnosi się do żupy, czyli dawnego określenia kopalni. Zamek w Wieliczce od końca XIII wieku był siedzibą zarządu Żup Krakowskich. Przedsiębiorstwo obejmowało kopalnie soli w Wieliczce i Bochni oraz związane z nimi warzelnie, w których pozyskiwano sól z solanki.

Zamek i kopalnia pełniły więc odmienne funkcje. Pod ziemią prowadzono prace związane z wydobyciem, natomiast kompleks zamkowy był ośrodkiem zarządzania przedsiębiorstwem. Poznanie obu miejsc pomaga zrozumieć, że historia soli obejmuje nie tylko technikę górniczą, lecz także organizację pracy i nadzór nad dużym przedsięwzięciem gospodarczym.

O innych sposobach pozyskiwania surowców w Polsce opowiadają historie pradziejowych kopalń krzemienia w Krzemionkach oraz kopalni ropy w Bóbrce. Ich wyrobiska i urządzenia powstawały w odmiennych epokach i służyły wydobyciu innych surowców.

Zabytek związany z kopalniami w Wieliczce i Bochni

Zamek Żupny należy do dobra światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni. To wyróżnienie odnosi się do zespołu miejsc związanych z historią wydobycia i zarządzania solnym przedsiębiorstwem. W przypadku samego zamku szczególne znaczenie ma zachowana architektura dawnego ośrodka administracyjnego.

Kompleks zmieniał się przez stulecia i składa się z kilku części. W Zamku Środkowym znajduje się między innymi Sala Gotycka ze sklepieniem wspartym na jednym filarze. Dzisiejszy remont dotyczy zatem obiektu, którego historia obejmuje zarówno średniowieczne początki, jak i późniejsze przebudowy oraz funkcję muzealną.

reklama

Również w innych miastach historyczne zakłady i budynki służą obecnie opowiadaniu o dawnej pracy. Przykładem jest młyn papierniczy w Dusznikach-Zdroju, gdzie dzieje wytwarzania papieru są związane z zachowanym zabytkowym obiektem.

Czy można teraz zwiedzić zamek?

Nie. Muzeum informuje, że Zamek Żupny i jego dziedziniec są zamknięte na czas remontu. Zapowiadany koniec prac to koniec 2028 roku, natomiast planowany termin ponownego udostępnienia obiektu określono jako przełom lat 2028 i 2029. Są to terminy planowane, dlatego przed przyszłą wizytą warto sprawdzić bieżący komunikat muzeum.

Zamknięcie zamku nie oznacza, że jest on tym samym miejscem co podziemna ekspozycja muzealna. Planując pobyt w Wieliczce, należy osobno sprawdzić dostępność Trasy Muzeum w kopalni oraz zasady jej zwiedzania. W czasie robót nie należy zakładać, że zamkowe wystawy lub dziedziniec są dostępne na dotychczasowych zasadach.

Źródła