Lokalna Polska Katalog firm i usług w całej Polsce
Lokalna Polska › Blog › Wydarzenia regionalne

Tarnowskie Góry: jak odwadniano kopalnie srebra i co obejmuje wpis UNESCO?

W Tarnowskich Górach wodę napływającą do kopalń odprowadzano między innymi siecią podziemnych sztolni, które pozwalały prowadzić wydobycie coraz głębiej. Pozostałości kopalń rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi wpisano w 2017 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ochroną objęto zarówno podziemne wyrobiska, jak i związane z nimi obiekty na powierzchni.

Dlaczego woda była problemem dla górników?

Podczas wydobywania rud górnicy docierali do kolejnych warstw skał, ale do wyrobisk napływała również woda podziemna. Jej usuwanie było warunkiem dalszej pracy: im niżej prowadzono eksploatację, tym większego znaczenia nabierał sprawny system odwadniania.

W okolicach Tarnowskich Gór przez stulecia powstała sieć szybów, chodników, komór i sztolni. Poszczególne części pełniły różne funkcje: szyby łączyły podziemia z powierzchnią, chodniki umożliwiały przemieszczanie się pod ziemią, a sztolnie odwadniające odprowadzały wodę z obszaru robót. Ten system zmieniał się wraz z rozwojem wydobycia.

Podobną zależność między budową wyrobisk a rodzajem pozyskiwanego surowca można dostrzec w pradziejowych kopalniach krzemienia w Krzemionkach. Tarnogórskie podziemia mają jednak inną historię: są pozostałością po górnictwie rud metali i rozbudowanym systemie wodnym.

Czym jest sztolnia odwadniająca?

Sztolnia odwadniająca to podziemne wyrobisko służące do odprowadzania wody. W Tarnowskich Górach rozwój takich korytarzy pozwalał obniżać poziom wód podziemnych na obszarze robót górniczych i udostępniać niżej położone złoża.

Od końca XVIII wieku dwa główne układy odwadniania oparto na sztolni Boże Wspomóż oraz Sztolni Głębokiej Fryderyk. Pierwsza stanowiła podstawę północnego systemu odwadniania, druga południowego. Ich nazwy odnoszą się do konkretnych części historycznej sieci, a nie do dwóch nazw tej samej trasy.

reklama

Przy Sztolni Głębokiej Fryderyk zachował się również element widoczny na powierzchni: portal jej wylotu. Powiązany z nim kanał, nazywany roznosem, służył do odprowadzania wody z obszaru kopalnianego. Dzięki temu historia odwadniania jest czytelna nie tylko w podziemnych korytarzach, ale także w ukształtowaniu terenu.

Co właściwie wpisano na Listę UNESCO?

Wpis z 2017 roku obejmuje kopalnie rud ołowiu, srebra i cynku oraz system gospodarowania wodami podziemnymi. Nie ogranicza się do jednego szybu ani do samej trasy turystycznej. Obszar dobra znajduje się na terenie Tarnowskich Gór, Bytomia i gminy Zbrosławice.

Znaczna część chronionego zespołu leży pod ziemią. Należą do niego wyrobiska wydobywcze oraz sieć chodników transportowych i odwadniających, powstających od XVI wieku. Część naziemna obejmuje miejsca i urządzenia związane z funkcjonowaniem kopalni oraz gospodarką wodną.

Komitet Światowego Dziedzictwa docenił między innymi skalę zachowanego podziemnego układu oraz rozwijany przez stulecia system gospodarowania wodą. To ważne rozróżnienie: zabytkiem jest tu nie tylko miejsce wydobycia, lecz także rozwiązania, które pozwalały działać kopalni w trudnych warunkach wodnych.

W innym ośrodku górniczym o organizacji dawnego przedsiębiorstwa przypomina Zamek Żupny w Wieliczce, historyczna siedziba zarządu kopalń soli. Tarnogórski wpis UNESCO pozwala z kolei prześledzić relację między podziemnymi wyrobiskami, odwadnianiem i obiektami na powierzchni.

Jaką rolę odgrywała woda po wydobyciu?

Woda była dla górników przeszkodą, ale stała się również zasobem. System związany z kopalnią połączono z infrastrukturą wodociągową, która pobierała z niego wodę. W obszarze wpisu znajduje się infrastruktura Stacji Wodociągowej Staszic, powiązana z podziemnym systemem odwadniania.

reklama

To przykład zmiany sposobu patrzenia na ten sam proces. Odprowadzenie wody umożliwiało eksploatację złoża, a infrastruktura wodociągowa pozwalała korzystać z niej na potrzeby odbiorców. Zabytkowe podziemia opowiadają więc zarówno o wydobyciu, jak i o zaopatrzeniu rozwijającego się regionu w wodę.

Woda pełniła odmienną funkcję na pochylni Buczyniec na Kanale Elbląskim, gdzie jej energia napędza mechanizm transportujący statki. Oba miejsca pokazują, jak rozwiązania techniczne dostosowywano do lokalnych warunków.

Co można zobaczyć w podziemiach?

Fragmenty historycznych wyrobisk są udostępniane na dwóch trasach turystycznych: w Zabytkowej Kopalni Srebra oraz w Sztolni Czarnego Pstrąga. Stanowią one część rozleglejszego zespołu, dlatego zwiedzania jednej trasy nie należy utożsamiać z obejrzeniem całego dobra wpisanego na Listę UNESCO.

Według regulaminu Zabytkowej Kopalni Srebra zwiedzanie trwa około godziny i 45 minut, z czego około godziny pod ziemią, na głębokości 40,5 metra. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny wejść, dostępność biletów i zasady zwiedzania w serwisie obiektu.

Osobom zainteresowanym historią wydobycia inną perspektywę daje kopalnia ropy w Bóbrce, gdzie zachowały się dawne kopanki. W Tarnowskich Górach charakter zabytku wyznacza natomiast sieć wyrobisk rudnych i sztolni odwadniających.

Czy w Tarnowskich Górach nadal wydobywa się rudy?

W mieście od ponad stu lat nie prowadzi się już prac wydobywczych. Wielowiekowa eksploatacja pozostawiła jednak rozległe podziemia i obiekty naziemne, które są dziś świadectwem historii górnictwa oraz gospodarki wodnej regionu.

reklama

Źródła