Lokalna Polska Katalog firm i usług w całej Polsce
Lokalna Polska › Blog › Wydarzenia regionalne

Galicyjski Rynek w Sanoku: jak wyglądało centrum małego miasteczka i co można zobaczyć w skansenie?

Galicyjski Rynek w Sanoku przedstawia wyobrażenie centrum małego miasteczka z początku XX wieku: wokół placu stoją drewniane domy, a wśród nich budynki związane z handlem, rzemiosłem i życiem publicznym. Ekspozycja w Muzeum Budownictwa Ludowego nie jest kopią jednego konkretnego rynku. Łączy obiekty wzorowane na zabudowie różnych miejscowości południowo-wschodniej Polski, pokazując, jak mogło wyglądać codzienne otoczenie ich mieszkańców.

Czym jest Galicyjski Rynek?

Rynek stanowi część Parku Etnograficznego przy ul. Rybickiego 3 w Sanoku. Sektor udostępniono we wrześniu 2011 roku. Jego zabudowa nawiązuje do małych miasteczek z przełomu XIX i XX wieku, kiedy obszar ten należał do Galicji w monarchii habsburskiej.

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy skali rekonstrukcji. Plac nie odtwarza dokładnego planu dawnego Sanoka ani innej pojedynczej miejscowości. Muzeum zestawiło przykłady domów i instytucji kojarzonych z miasteczkami regionu, tworząc obraz typowego centrum. Pozwala to zobaczyć obok siebie obiekty, których pierwowzory stały w różnych miejscach i powstały w różnym czasie.

Przyglądając się zabudowie, warto zwrócić uwagę na pierzeje, czyli szeregi budynków tworzące ściany placu. W takim otoczeniu dom mieszkalny sąsiaduje z warsztatem, sklepem lub instytucją publiczną. Sam układ pomaga zrozumieć, dlaczego rynek był miejscem spotkań i załatwiania codziennych spraw.

Domy oryginalne i repliki: jak je odróżnić?

Muzeum opisuje poszczególne budynki, podając miejscowość i przybliżony czas powstania pierwowzoru. Przy wielu widnieje określenie „replika”. Oznacza ono, że obiekt na rynku jest odtworzeniem dawnego budynku, a nie tym samym domem przeniesionym w całości do skansenu.

Przykładem repliki jest zakład krawiecki wzorowany na budynku z Jaćmierza z około 1880 roku. Z kolei dom żydowski z Ustrzyk Dolnych oraz remiza z Golcowej są w muzealnym wykazie oznaczone jako obiekty oryginalne. Warto sprawdzać takie opisy przy kolejnych domach: podobny wygląd nie przesądza o tym, czy oglądamy zachowany zabytek, czy jego rekonstrukcję.

reklama

Informacja o pochodzeniu pierwowzoru pomaga też odczytać zamysł całej ekspozycji. Na jednym placu spotykają się przykłady między innymi z Brzozowa, Jaślisk, Starej Wsi i Jedlicza. To zestawienie cech lokalnego budownictwa, a nie historyczny spis sąsiadów z jednego adresu.

Jakie warsztaty i miejsca pracy pokazuje rynek?

Wśród obiektów wymienionych przez muzeum są zakłady fryzjerski i krawiecki, warsztaty zegarmistrza, stolarza oraz szewca, a także zakład fotograficzny. Każdy z nich przypomina o innej usłudze dostępnej w miasteczku. Krawiec pracował nad odzieżą, szewc nad obuwiem, a stolarz zajmował się przedmiotami i elementami wykonywanymi z drewna.

Takie zestawienie pozwala spojrzeć na rynek jako przestrzeń pracy, a nie wyłącznie zabytkowej architektury. Wnętrza warsztatów zwracają uwagę na narzędzia i wyposażenie potrzebne w poszczególnych zawodach. Inny obraz dawnego rzemiosła regionu przedstawia historia wikliniarstwa w Rudniku nad Sanem, związanego z wyplataniem przedmiotów z wierzbowych pędów.

Na rynku znalazły się również piekarnie i sklep kolonialny. Ten ostatni przywołuje dawny handel artykułami sprowadzanymi z różnych stron świata. Oglądając budynki handlowe, można porównać je z warsztatami: sklep służył przede wszystkim sprzedaży towarów, natomiast w zakładzie rzemieślniczym ważną część pracy stanowiło ich wytwarzanie lub naprawa.

Poczta, urząd i remiza przy placu

Centrum miasteczka skupiało nie tylko handel i usługi. Na sanockim rynku muzealnym pokazano także urząd gminy wzorowany na budynku z Jedlicza oraz urząd pocztowy nawiązujący do obiektu z Brzozowa. Przy placu stoi ponadto remiza z Golcowej; jej wieża wyróżnia się ponad otaczającą zabudową.

Te budynki pomagają wyobrazić sobie różnorodność spraw, z jakimi mieszkańcy przychodzili do centrum. Jednego dnia można było odwiedzić rzemieślnika, innym razem urząd czy pocztę. Obok przestrzeni pracy i administracji muzeum przedstawia również miejsca życia towarzyskiego: karczmę oraz kręgielnię wzorowane na obiektach z Sanoka.

reklama

Co rynek mówi o mieszkańcach Galicji?

Ekspozycja obejmuje domy mieszkalne, w tym domy żydowskie. Muzeum zwraca uwagę, że wojny, zagłada ludności żydowskiej i późniejsze przemiany głęboko zmieniły społeczności galicyjskich miasteczek. Odtworzone wnętrza i zachowane przedmioty pomagają opowiadać o świecie, którego nie da się już zobaczyć w dawnej postaci.

Przy rynku znajduje się również replika synagogi z Połańca. Warto pamiętać, że poszczególne obiekty mają różne pierwowzory: ich obecność w jednej ekspozycji nie oznacza, że wszystkie stały obok siebie w przeszłości. Wspólnie pokazują natomiast różne funkcje budynków oraz obecność odmiennych tradycji w historii regionu.

Sanok daje także okazję do poznania innego rodzaju zbiorów. W miejscowym zamku działa Muzeum Historyczne, w którym prezentowane są ikony i elementy ikonostasu. To odrębna placówka, poświęcona między innymi sztuce sakralnej, podczas gdy Galicyjski Rynek znajduje się w parku etnograficznym.

Jak zaplanować oglądanie rynku i skansenu?

Dobrym punktem wyjścia jest obejście placu i porównanie funkcji kolejnych budynków: mieszkalnych, usługowych i publicznych. Następnie można zajrzeć do dostępnych wnętrz i sprawdzić muzealne opisy. Warto zwrócić uwagę zarówno na nazwę zawodu, jak i na miejscowość, z której pochodzi obiekt lub jego pierwowzór.

Rynek jest częścią większego parku. Sanocki skansen przedstawia również kulturę grup zamieszkujących polsko-ukraińskie pogranicze Karpat, a także posiada sektor poświęcony historii przemysłu naftowego. O innym miejscu związanym z tą historią można przeczytać w opisie kopalni ropy w Bóbrce.

Przed wizytą warto sprawdzić bezpośrednio w muzeum aktualne godziny, ceny biletów i dostępność wnętrz. Szczegóły organizacyjne mogą się zmieniać zależnie od sezonu. Park znajduje się przy ul. Rybickiego 3; biura muzeum mają inny adres, przy ul. Traugutta 3.

reklama

Czy Galicyjski Rynek jest prawdziwym dawnym rynkiem Sanoka?

Nie. To ekspozycja muzealna przedstawiająca charakterystyczne cechy małego galicyjskiego miasteczka. Obejmuje zarówno oryginalne obiekty, jak i repliki budynków z różnych miejscowości. Pomaga poznać dawną zabudowę oraz związane z nią zajęcia, lecz nie odtwarza wiernie historycznej mapy jednego miasta.

Podobną uwagę warto mieć na uwadze podczas zwiedzania innych muzeów na wolnym powietrzu. Na przykład skansen w Maurzycach pokazuje układy dawnej wsi łowickiej, natomiast sanocki rynek koncentruje się na zabudowie i funkcjach miasteczka.

Źródła