Lokalna Polska Katalog firm i usług w całej Polsce
Lokalna Polska › Blog › Wydarzenia regionalne

Krzemionki koło Ostrowca Świętokrzyskiego: jak wydobywano krzemień pasiasty i co można zobaczyć pod ziemią?

W Krzemionkach pradziejowi górnicy docierali do krzemienia pasiastego szybami i podziemnymi wyrobiskami, a z wydobytej skały wyrabiano przede wszystkim siekiery. Dziś w Muzeum Archeologicznym i Rezerwacie Krzemionki w Sudole koło Ostrowca Świętokrzyskiego można zobaczyć pozostałości dawnych kopalń, przejść podziemną trasą oraz poznać sposób życia ich twórców na wystawie i w zrekonstruowanej osadzie.

Dlaczego wydobywano krzemień pasiasty?

Krzemień pasiasty to skała o charakterystycznych, naprzemiennych pasmach w odcieniach szarości. Dla pradziejowych społeczności był przede wszystkim surowcem do wykonywania narzędzi. W regionie krzemionkowskim wytwarzano z niego głównie siekiery: po wydobyciu odpowiednie bryły obrabiano, nadając im pożądany kształt, a gotowe wyroby mogły być następnie gładzane.

UNESCO datuje funkcjonowanie krzemionkowskiego regionu górniczego na okres od około 3900 do 1600 roku przed naszą erą, czyli od neolitu do wczesnej epoki brązu. Znaleziska wskazują, że wyroby z miejscowego surowca trafiały daleko poza okolice dzisiejszego Ostrowca Świętokrzyskiego. Świadczy to o kontaktach i wymianie między społecznościami, choć nie pozwala odtworzyć każdej drogi, którą przebył konkretny przedmiot.

Co zachowało się po pradziejowych kopalniach?

Ślady dawnej pracy można dostrzec zarówno pod ziemią, jak i na powierzchni. W krajobrazie pola górniczego zachowały się zagłębienia po szybach oraz hałdy materiału wydobytego podczas drążenia. Pod ziemią pozostały natomiast wyrobiska, którymi górnicy docierali do warstwy zawierającej krzemień.

Nie każde wyrobisko miało taki sam kształt. W Krzemionkach zachowały się różne rozwiązania związane z warunkami zalegania surowca, w tym kopalnie komorowe i filarowe. Ich układ pokazuje, że wydobycie wymagało rozpoznania złoża oraz organizacji pracy na powierzchni i pod ziemią.

Porównanie z innym miejscem o górniczej przeszłości pozwala zobaczyć, jak zmieniały się wydobywane surowce i techniki. W Bóbrce na Podkarpaciu zachowały się kopanki związane z wydobyciem ropy naftowej, powstałe w zupełnie innej epoce niż kopalnie krzemienia.

reklama

Co obejmuje wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO?

Wpis z 2019 roku dotyczy całego Krzemionkowskiego Regionu Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego. Nie ogranicza się więc do podziemnej trasy dostępnej w muzeum. Obejmuje cztery części:

  • główne pole górnicze Krzemionki Opatowskie,
  • pole górnicze Borownia,
  • pole górnicze Korycizna,
  • pozostałości osady Gawroniec w Ćmielowie.

Według opisu UNESCO Gawroniec był osadą związaną z obróbką półproduktów siekier pochodzących z kopalń. Zestawienie pól górniczych i osady pomaga zrozumieć, że historia krzemienia nie kończyła się na wyjęciu bryły ze skały: obejmowała także przygotowanie narzędzi i ich dalsze przekazywanie.

O innym sposobie poznawania pradziejów przez zachowane i odtworzone elementy zabudowy opowiada osada obronna w Biskupinie. Jest ona związana z innym miejscem i okresem, ale również pokazuje, jak badania archeologiczne pomagają odczytywać dawny krajobraz.

Jak wygląda trasa turystyczna w Krzemionkach?

Cała trasa turystyczna ma około 1,5 kilometra. Część prowadzi przez teren rezerwatu, gdzie można zobaczyć krajobraz pokopalniany. Jej podziemny odcinek ma niemal 500 metrów długości, a w najgłębszym miejscu osiąga 11,5 metra. Udostępnia widok na zachowane wyrobiska oraz budowę geologiczną okolicy.

Warto odróżnić pradziejowe kopalnie od samej trasy dla zwiedzających. Tunel turystyczny jest współczesnym rozwiązaniem, które pozwala oglądać zabytkowe miejsca. Jak wyjaśnia muzeum, część jego przebiegu prowadzi przez dawne wyrobiska, a część wydrążono w litej skale wapiennej. Dzięki temu można zobaczyć również naturalną warstwę krzemienionośną.

Wizyta obejmuje ponadto ekspozycje muzealne i rekonstrukcję osady neolitycznej. Wystawa „Władcy krzemienia” przedstawia funkcjonowanie kopalń oraz czasy ludzi, którzy je tworzyli. Z kolei odtworzona osada pomaga wyobrazić sobie zabudowę związaną z pradziejowymi społecznościami. Jest rekonstrukcją opartą na badaniach archeologicznych, a nie zachowaną w całości osadą sprzed kilku tysięcy lat.

reklama

Jak zaplanować wizytę?

Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki znajduje się pod adresem Sudół 135a, około 8 kilometrów na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego, przy drodze wojewódzkiej nr 754. Według informacji placówki zwiedzanie wystaw, trasy z podziemiami i zrekonstruowanej osady trwa około półtorej do dwóch godzin.

Znaczna część trasy przebiega na powierzchni, przez las, natomiast pod ziemią temperatura wynosi około 7–9°C. Przyda się więc cieplejsza odzież. Muzeum zaleca wcześniejszą rezerwację; przed wyjazdem warto sprawdzić na jego stronie bieżące godziny otwarcia, dostępność i ceny biletów. Osoby chcące skorzystać z windy powinny zgłosić to przy rezerwacji lub w kasie.

Czym Krzemionki różnią się od dymarek świętokrzyskich?

Oba miejsca wiążą się z dawnym wykorzystywaniem miejscowych zasobów, ale dotyczą innych surowców i procesów. W Krzemionkach wydobywano i obrabiano krzemień do wyrobu narzędzi. Z kolei tradycja dymarek świętokrzyskich odnosi się do dawnego uzyskiwania żelaza z rudy. To dwa odrębne rozdziały historii techniki regionu.

Źródła